IŞIK VE ARAYIŞ METAFORU ÇERÇEVESİNDE YAHYA KEMAL’İN  İ T H Â F  ŞİİRİ İLE

YAKUP KADRİ’NİN  N U R   B A B A  ROMANINDA İNSANIN YİTİMİ VE SÜREKSİZLİK
YARD. DOÇ. DR. CAFER GARİPER
- yazıyı okumak/ indirmek için yazının devamına tıklayın –

     Yahya Kemal, Türk edebiyatında şiirleriyle yerini almış bir sanatkârdır. Onun dehası, şiir sanatında ortaya koyduğu estetik değeri yüksek eserler kadar, Tanzimat'tan sonra yeniliğe kapılarını sonuna kadar açan ve büyük bir değişimin içinde dağınıklığı yaşayan Türk şiirine şekil, muhteva, dil ve üslûpta kazandırmış olduğu yeni formda aranmalıdır.

     Yahya Kemal, kendisine sanat alanı olarak asıl itibariyle şiiri seçmiş olmakla birlikte nesir yazıları da kaleme almıştır. Bir kısmı çeşitli dergi ve gazete sayfalarında yer alan, bir kısmı da şairin evrakı arasında yayımlanmadan kalan bu yazıları, ölümünden sonra Yahya Kemal Enstitüsü tarafından neşredilmiştir. Tamamı on iki cilt tutan Yahya Kemal Külliyatı'nın dokuz cildini nesirleri teşkil etmektedir. Bir kısmı müsvedde hâlinde kalan bu nesir yazıları makale, sohbet, mektup, hatırat, hikâye vb. edebî türlerde kaleme alınmış yazılardır. Biz bu yazımızda, onun ölümünden on yıl sonra, 1968 yılında Yahya Kemal Enstitüsü tarafından Siyâsî Hikâyeler adıyla kitaplaştırılan tarihî hikâyelerini inceleme konusu yapmak istiyoruz.

     Yirminci yüzyıl Türk şiirinin en büyük isimlerinden biri olan Yahya Kemal'in şiirlerinde özellikle sosyal düşünceler bakımdan birbirinin içine giydirilmiş oldukça zengin bir içerik vardır.  Ahmet Hamdi Tanpınar, hocası ve daha sonra da yakın arkadaşı olacak olan Yahya Kemal'den bahsederken "Yahya Kemal'in düşüncesi mekân gibi zaman da tanımıyordu. Daima terkibin peşinde koştuğu için bütün milli tarih, insan evolutionu ile beraber ordaydı. Malazgirt muharebesi İstanbul fethiyle, Milli mücadele Fransız ihtilaliyle omuz omuzaydılar."(Tanpınar 1986, 13) der. Bu cümle Yahya Kemal'deki konu çeşitliliğini vermenin yanında ondaki sosyal zaman fikrini de ifade etmektedir; fakat bunun kronolojik bir mantığın dışında işlediğini de dile getirmektedir. "Kökü mazide olan atiyim" mısraında da anlamını bulduğu üzere Yahya Kemal şiirinde karşımıza çıkan geçmiş-bugün -gelecek arasındaki karışık düzen, kimi zaman bilinçli bir anakroniyi oluşturmaktadır. Ancak kronolojik mantık çerçevesinde bakıldığından bir mantık dışılık gibi görünen bu algının, gerçekte batı sanat ve edebiyatında oldukça önemli bir kullanım alanı vardır. (Genette 1988, 21-32)  Şüphesiz kronoloji, modern açıdan tarih duygusu karşısında önemli bir yere sahiptir. Çünkü tarih, belli bir yönde gerçekleşen bir değişimdir. Bu bakımdan anakroninin, bu mantıkta uyandıracağı uyumsuzluk, sanatlarda kolaylıkla kullanılabilmektedir. (Hobsbawm 2001, 35) Yahya Kemal şiirindeki bu uyumsuzluğu anlayabilmek için kısmen de olsa Yahya Kemal'in bağlı bulunduğu zaman fikrini biraz açmak gerekmektedir.

     Yahya Kemal, konusunu Osmanlı’nın çöküş döneminden alan Şem’i Molla adlı hikâyesinde son dönem Osmanlı bürokrasisini ve devlet sisteminin işleyişini ele alır. Yazar, Şem’i Molla’da gelenekli anlatıma yaklaşan bir üslûpla Osmanlı devlet adamlarının ihtiras ve entrikalarını dikkatlere sunar.