Toplumun her bakımdan aynası olan kadınlar, toplumu eğiten, yetiştiren ve aynı zamanda sosyal değişimin bütün tesirini üzerinde hisseden varlıklardır. Bunun için toplumun değerlerini muhafaza edip etmediğini ya da yozlaşıp yozlaşmadığını kadına bakarak anlamak mümkündür.
Batı medeniyeti dairesine geçme gayretleri içinde olunduğu Tanzimat yıllarından başlamak üzere Türk basınında, roman ve hikâyesinde kadın ve kadın-erkek ilişkilerine çeşitli şekillerde yer verilmiştir. Türk roman ve hikâyesinde kadının eğitimi, aldanan, aldatan kadın tipleri, cariyelik müessesesi , kitabına uydurulmuş ahlak yapısı içinde çeşitli kadınlarla ilişki içerisinde olan dürüst (!) erkek tipleri yer almıştır.
Sait Faik’in eser verdiği döneme gelinceye kadar kadın, edebî eserlerde ya ideal ya da tenkid edilen yozlaşmış bir varlık olarak yer almıştır. Örneğin ilk eserlerini Millî Edebiyat döneminde verip Cumhuriyetin ilanında sonra da eser vermeye devam eden Halide Edip’in hikâye ve romanlarında kadın idealizmin temsilcisi iken Yakup Kadri’nin hikâye ve romanlarında yozlaşmışlığın temsilcisidir. Verdiğimiz bu iki örnek dışında dönemin diğer yazarlarında ve edebî eserlerinde de bahsedilen bu özellikleri bulmamız mümkündür.

Şükûfe Nihal, ölümünün üzerinden çok zaman geçmemesine rağmen çabuk unutulmuştur. Gerçi o, henüz hayatta iken Yahya Kemal’in “Müşkül budur ki ölmeden evvel ölür kişi” mısrasıyla ‘Düşünce’ başlıklı şiirinde belirttiği korkuya uğramış ve -biraz da anlaşılmaz bir şekilde kendisinin sebep olduğu- unutulmanın acısını tatmıştır. Hülya Argunşah'ın Bir Cumhuriyet Kadını Şükûfe Nihal adlı çalışması bu sebeple akademik bir çalışmanın ötesinde hem bir vefa örneği olarak hem de imparatorluktan millî devlete geçişi ve Cumhuriyetin ilk elli yılını yaşamış olan Şükûfe Nihal'i özellikle bir yazar olarak ortaya koymak üzere hazırlanmıştır.

Milletleri düşmanlarıyla mücadelelerinde başarılı kılan unsurlar; maddî güç, planlama (yani sevk ve idare) ve ruh’tur. “Bir hilal uğruna ne güneşlerin battığı” Çanakkale’de bizi başarıya ulaştıran asıl unsur da, millî ruhtur. Millî Mücadele'yi de, Çanakkale'de uyanan bu millî ruh kazandırmıştır. Vatan, millet ve din aşkıyla dolu ve vatanı için her şeyini vermeye hazır bu samimi ruh da, en mükemmel ifadesini, millî şairimiz Mehmed Akif'in şiirinde bulmuştur. Çanakkale'yi anlamadan Millî Mücadele'yi, Akif'in Çanakkale destanını anlamadan da İstiklal Marşı'nı anlamak mümkün değildir. Ne demek istediğim, dönemin Genelkurmay Başkanlığı tarafından 1915’te Çanakkale cephesine davet edilen şairlerin yazdıkları şiirlerle 1921 yılında millî marş yarışması için Meclis’e gönderilen şiirler okunduğu takdirde daha iyi anlaşılacaktır.

KEMAL TAHİR’İN DEVLET ANA’SI İLE TARIK BUĞRA’NIN OSMANCIK’INI ANLATI ÖZELLİKLERİ AÇISINDAN BİR KARŞILAŞTIRMA DENEMESİ
DOÇ. DR. RAMAZAN GÜLENDAM
- yazıyı okumak/ indirmek için yazının devamına tıklayın -